July 25, 2011

New Pulpit for Papal Mass - Basilica Vaticana

NLM: The front of the pulpit shows the Annunciation, perhaps a reference to the Greek tradition in which the feast is known as the Ευαγγελισμός - the Evangelization or Proclaiming of the Gospel to the Virgin Mary. In the background is shown the Expulsion of Adam and Eve from the Garden: the fall of man proclaimed in the Old Testament, and his redemption in the New.

The left side (as you face the front) shows Saint Peter, and the right side Saint Paul. This represents a return to an important theme of the Constantinian basilica of St. Peter, in which the two Apostles of Rome were depicted together in several places: most prominently in the huge apsidal mosaic, but also on the marble baldachin over the altar and St. Peter's tomb. The ancient church was torn down in stages over the 16th century, and into the beginning of the 17th, to make way for the new structure of Michelangelo. In the new basilica, built at the beginning of the Counter-Reformation, images of St. Paul are very few; their absence highlights the importance of St. Peter as the first Pope, against the denial of Papacy itself by the early Protestants, and rebukes the Protestant emphasis on St. Paul's writings as a "canon within the canon" of Scripture. (Elsewhere in Rome, the two Apostles continued to be shown together very often.) The epistles of St. Paul form a very significant part of the Scriptural lessons at Mass, and two epistles of St. Peter are read among the seven Catholic Epistles; the images on the pulpit therefore also refer broadly to each of the three readings in the modern lectionary system.

Liturgie Papali: La chiusura della III Sessione del Vaticano II

Sacris Solemniis: Immagini di un solenne 21 novembre 1964: Paolo VI entra in San Pietro assiso in gestatoria per chiudere la III Sessione del Concilio Vaticano II, nella Festa della Presentazione di Maria Ss.ma al Tempio. La Basilica vaticana e zeppa di mitrie bianche e sfoggia un Altare della Confessione dalle forme innovative: la mensa e quadrata e priva dei soliti svettanti candelieri, sostituiti da semplici portaceri. Rimane pero centrale il Crocifisso. Il Pontefice, scortato dal Prefetto delle Celebrazioni Liturgiche Papali, il Vescovo Dante, sale all'Altare petrino attuando uno dei frutti della Riforma Liturgica conciliare in corso: la Concelebrazione. Mons. Dante sorregge ancora la bugia ad un Paolo VI che all'Altare veste la moderna casula -come gli altri Celebranti- coperta pero dal serico fanone pontificio (che resistera ancora per un breve periodo, prima della totale archiviazione). Papa Montini indossa pure la mitria preziosa ricevuta in dono dai milanesi nel '55, nel giorno dell'Insediamento alla Cattedra ambrosiana. A Celebrazione conclusa, il Santo Padre, dopo aver indossato il manto ed essersi portato al trono, pronuncia l'Allocuzione alla Chiusura. Dopo qualche settimana, partira per lo storico viaggio in India.

July 24, 2011

Video Database of British Pathé - Papal Liturgy and Other Rites

COUNCIL OF CARDINALS ACCEPT POPE PAUL: Various shots, showing ceremony of the robing of Pope Paul VI in the presence of the Council of Cardinals. Good shots of Cardinals leaving St. Peters and crossing the square after the ceremony. Various shots, the new Pope is carried on his throne past church leaders. LS and MS The new Pope officiating at the high altar of St Peter's. Various shots, the congregation kneeling and standing during Mass.


Full title reads: "Rome. Culmination of Holy Year. HH Pope Pius XI - wearing his triple crown - blesses the populace from balcony of St. Mary the Great." Rome, Italy. Shots of crowd gathered outside building. Quick shot of Pope Pius XI on balcony of building. Shots of Swiss Guards in their traditional uniforms. LS of Pope on balcony. Guards close gates of courtyard.


CREATION OF CARDINALS: Unedited footage of cardinals being ordained by Pope Pius XII (Eugenio Pacelli) at the Vatican. Landmarks, fountains (St Peter's Cathedral, Vatican). Pope giving a blessing. Religious ceremonies. C/U of Pope in his finery. Cardinals come and kiss the feet of the Pope then either cheek. The Pope is carried on his throne through the congregation.


CREATION OF CARDINALS: Good shot of St Peter's Cathedral looking over bridge across River Tiber. Various shots of cathedral taken from different angled. Interior shots of St Peter's Cathedral. The Pope (Pius XII) carried down aisle on a chair ("the Sedia Gestatoria"). He blesses the congregation as he passes. We see the Pope sit on his throne, he is attended by members of the Sacred College. Old Cardinals are led up to kiss the Pope's ring and slipper. He receives the Vatican lawyers in black robes; they make a plea for the canonisation of four new saints. The 32 new Cardinals then pay their respects to the pope, including Cardinal Aganian of Armenia and Cardinal Griffin of Westminster. Background to the ceremony is provided by the Swiss, Palatine guards and Papal guards in traditional dress. We hear sound of choir singing in Latin. The pope leaves the cathedral, natural sound of people shouting "Viva Pope".


CORONATION OF THE POPE: Good L/S of St Peter's Cathedral and thousands of people in the Square. M/S of the Pope Pius XII / Cardinal Eugenio Pacelli being crowned on the balcony by the Cardinal Deacon, the watching crowd cheers. The Pope stands up from his chair and says some prayers.


ELECTING THE NEW POPE: L/S's of the Vatican. L/S's of Italian guards in line outside the building. Various cardinals and clergymen walk past. People hold up umbrellas to keep the rain off.


ECUMENICAL COUNCIL MEETS IN ROME: VS. The Prelates taking their seats in the Basilica. VS. Pope Paul the Sixth being chaired shoulder high into the Basilica of Saint Peter. VS. During ceremony taken by Pope Paul, he opens the conclave with solemn mass, during which one of the prelates faints and has to be wheeled out of the Basilica on a trolley.


IL PAPA IN PIAZZA SAN PIETRO: CU Several statues in St. Peter's Square. LS Dome of St. Peter's pan down to vast crowd. Elevated shots, officials walking into St. Peters. LS Full screen, vast crowd. MS Pope Pius XII addressing the crowd from balcony. High elevated shot, vast crowd. MS Pope giving blessing. High elevated, vast crowd. CU The Pope's Coat of Arms on banner pan up to Pope. LV Crowd. CU Pope giving blessing.


NEW POPE ELECTED: Full titles read: "NEW POPE ELECTED - Before entering sealed conclave chamber, Cardinal Bourne of Westminster & Cardinal Logue of Ireland pose for our Staff Cameraman. Separate M/S's and C/U's of Francis Alphonsus Bourne and Logue posing for the camera


POPE BLESSES EASTER CROWD: Pope Pius XII delivers his Easter message from the balcony of St. Peter's Cathedral GV. Throng in front of St. Peters.(first 7 feet for super title). SV. Pope giving blessing. CU. People kneeling pan up to G.V. of throng. AV. Dome of St. Peters and crowd in square. AV. Massed crowd in front of St. Peters. SV. Pope telling people to rise. SV. Carabinieri rising with rifles. GV. Crowd rising and cheering. LV. Pope delivering address. SV. Pope delivering address. MTV. Crowd listening. SV. Choirboys listening. SV. Pope finishing address. SV. Cheering crowds in front of St. Peters. (Orig.Lav.) (Orig.E.)


PAPAL CEREMONY REVIVED AFTER 63 YEARS: LS of Square in front of Church. A vast crowd look to the balcony where Pope Pius XI stands. Closer shot of Pope as he gives a blessing.


POPE JOHN CROWNED: GV Massed crowds in St. Peter's Square. GV Massed crowds in St. Peter's Square. AS Int. looking up at the dome of St. Peter's. SV Pope John XXIII rising from chair to be carried in his portable throne. SV Guards. SV Pope John 23rd being helped down steps to his portable throne. SV Pope John being lifted into his portable throne and being carried along. GV As he is carried in gestatorial chair. SV Congregation on balcony inside St. Peter's. GV Pope John being carried to throne. SV Bearers lowering the gestatorial chair. SV Relatives watching. GV Congregation and bishops. GV Congregation. SV Bishops embracing the Pope. SV Bishop kissing ring and embracing Pope. LV Bishops and congregation. CU Pope John reading address. LV Bishops and congregation. LV Pope John at the high altar, blessing altar with incense. GV Congregation and bishops. SV Pope John at high altar, offering the Host. LV Bishops and congregation. SV Pope John blessing high altar. SV Relatives watching. GV Pope John being carried in the gestatorial chair through St. Peter's to the balcony outside. SV Pan, Pope John being carried in gestatorial chair. CU Bishop holding gem studded triple tiara. SV Pope John coming out onto the balcony followed by bishops. GV Massed crowds in St. Peter's, pan to GV Crowds. SV Cardinal Canali taking off mitre hat and placing crown on Pope John. SV Crowds in square. SV Pope John blessing the crowd "Urbi Et Orbi". GV Massed crowds in St. Peter's Square cheering. SV Pope John on balcony.


POPE PAUL: Close up shot of the Pope Paul speaking. Various shots of the pope seated in church with cardinals and other dignitaries around. They pray. Pope kneels and prays. Various shots of the Pope and escort walking along the isle blessing the people. Various shots of the Pope performing a religious ceremony, he walks around the altar, etc. Various shots of the Pope in his chair being carried through crowded church. Various shots of a mass of people in church yard, camera pans to show the Pope on balcony addressing the crowd.


POPE PROCLAIMS HOLY YEAR: Pope Eugenio Pacelli Pius XII proclaims the Holy Year - Rome, Italy. Clerics walking to the Basilica of St Peters where the Papal Bull (parchment in Latin) will be read. Pan down top of entrance to the Pope standing in the porch of St Peters Basilica. The Pope acknowledges gathering of clerics. A prelate reading the Papal Bull. General view of the priests and others listening. L/S over heads of crowd to cameramen. M/S of a prelate reading the Bull. Seated priests listening. People looking through railings of gate. Priests arriving at the Throne Room of the Apostolic Palace for the ceremony of handing over the Bull to the Dean of the Apostolic Pronotaries. Priests taking their places in the Throne Room. General view of the gathering. Monsignor Alfonso Carinci, Dean of the Apostolic Pronotaries speaking from rostrum of porch of St Peters Basilica. Pan along cardinals seated for the Throne Room ceremony. Various shots outside the Basilica with cardinals and priests arriving for ceremony. L/S of the steps and columns of St Peters with people wandering about in courtyard. M/S of ornate clock tower on the Vatican. M/S of people looking through railings. Cardinals and others listening as prelate reads the Bull from rostrum.


POPE PIUS INAUGURATES HOLY YEAR: SV. Exterior of St. Peter's Cathedral, Rome. GV. Crowd waiting outside St. Peters. SV. Carabinieri officers lined up. SV. Towards, clergy entering church. SV. Man kissing stone pillar. MV. Premier Alcide de Gasperi, Prime Minister of Italy, arriving. SV. Men arriving and kissing the stone pillar. LV. MV. GV. Pope Pius XII (Eugenio Pacelli) being carried through congregation in St. Peters. MV. SV. Towards, elevated shot, clergy preceding Pope coming out of St. Peters. LV. Pope being carried down steps of St. Peters. SV. Pope sitting on palanquin being carried down steps. MV. Elevated, Pope's guard and others following behind. LV. Pope is placed beside throne. LV. Choir. SV. Back view Pope knocking on Holy Door. LV. Holy Door being lowered from inside church. SV. Exterior, Holy Door being lowered. LV. Interior door being lowered and dragged. SV. Pope surrounded by clergy, enters church carrying cross. SV. Top view bodyguard and others looking on. LV. Elevated clergy entering church.


POPE PAULS EASTER BLESSING: Various shots of the Pope Paul VI giving communion to the crowds gathered in St. Peter's Square in Rome. GV. Over St. Peters Square packed with people. VS. Pope Paul now blessing the crowds from his balcony during his Easter blessing. Ecstatic clapping from crowd. MS. Large Vatican bell swinging in belfry.


POPE PAUL IS CROWNED: GV. Huge crowd on St. Peter's Square in Rome. SV. Milan miners parading through the square with banners the Pope was their Archbishop. SV. Crowd of people. SV. Procession of religious dignitaries moving past camera, one of them carrying a crown with which the new Pope Paul VI is to be crowned. SCU. The man carrying the crown. SV. Others in the procession, one nearest camera carrying the crown. SV. Crowd. SV. The Pope moving to his throne. GV. Photographers on stands near gigantic statue. SV. The Pope being crowned. CU. Tapestry. SV. Pope sitting on throne with crown on his head. GV. Crowds in the square. SCU. The Pope walking to the chair on which he will be carried. SV. Members of the church looking on. SCU. The Pope being carried on the chair.


POPES EASTER BLESSING: L/S St Peter's with people walking along street towards it. L/S people in street pan up to dome of St Peters. Shots of people gathering in street. M/S the Vatican guard presenting arms. C/U one of the Vatican guards. M/S guards. C/U guardsman. L/S of balcony where Pope will stand, other clerics are seen on it. L/S elevated waving crowd. L/S Pope blessing crowd from balcony. L/S crowd. L/S Pope Eugenio Pacelli and others on balcony. L/S elevated waving crowd.


POPE CROWNS "QUEEN OF HEAVEN": Pope Pius XII, Eugenio Pacelli, on his golden chair (several shots). Several shots, Pope on his golden chair being carried through crowd. SV. Priests following. SV. Crowd running. SV. Crowd marching. SV. Nuns and crowd in St. Peter's Square. SV. Newsreel men on top of cars. SCV. Guards marching. SCV. Two nuns. SCV. Two Bishops. CU. Cinerama camera. GV. People in St. Peter's Square.


POPE CROWNS "QUEEN OF HEAVEN": Selected originals (offcuts, selected scenes, out-takes, rushes) for story "Pope Crowns "Queen of Heaven"" 54/87.


POPE BLESSES EASTER CROWD: Pope Pius XII delivers his Easter message from the balcony of St. Peter's Cathedral. GV. Throng in front of St. Peters.(first 7 feet for super title). SV. Pope giving blessing. CU. People kneeling pan up to G.V. of throng. AV. Dome of St. Peters and crowd in square. AV. Massed crowd in front of St. Peters. SV. Pope telling people to rise. SV. Carabinieri rising with rifles. GV. Crowd rising and cheering. LV. Pope delivering address. SV. Pope delivering address. MTV. Crowd listening. SV. Choirboys listening. SV. Pope finishing address. SV. Cheering crowds in front of St. Peters.


POPE BLESSES EASTER CROWD: St. Peter's Square, Vatican City, Rome, Italy. MV. Pope Pius XII speaking to crowd on balcony at St. Peter's (a stills photographer is clearly visible in the window behind him).


THE POPE'S EASTER BLESSING: Three CUs Crowd. GV Crowd. LS Basilica, crowd in f.g. VS Crowd in St. Peter's Square. CU Oriental girl wearing decorative headscarf. High angle of crowds in St. Peter's Square. MS Pope Pius XII standing on balcony delivering Easter Blessing. BV Statue. LS St Peter's. Two high angle shots of massed crowds.


THE NEW POPE PIUS XI: L/S's of large crowds with umbrellas (it look as though it is raining.) standing outside the Vatican. L/S of the Pope on balcony with other cardinals and clergymen. Intertitle reads: "Fully 100,000 people assembled in the vast square of St. Peter's -"


"URBE ET ORBI": Massive gathering outside basilica of St Peter's. LS of Pope Pius XI at large window blessing the crowd and the City.


WORLD ACCLAIMS POPE: GV. & SV. Pan, crowds in St. Peter's Square. GV. The Sistine Chapel. GV. Pan, interior showing cardinals at prayer. SCU. Two cardinals. SV. Cardinals. SCU. Cardinal Montini (later to be elected Pope Paul VI). SV. The doors of the chapel being closed and bolted. GV. The locked doors. GV. Crowds waiting in square - two shots. SV. People washing their faces in the fountain to keep cool. SV. Two priests wearing newspaper hats. CU. Priests looking through binoculars. LV. & SV. White smoke coming from the chimney of the Sistine Chapel - sign that the new Pope is chosen. GV. Crowds cheering. SCU. Priests applauding. GV. Looking towards St. Peter's with crowds cheering in foreground. SV. Dignitaries on balcony, one of them is announcing the new Pope - natural sound. GV. Crowds in front of St. Peters. SV. The crowds cheering - two shots. SV. The new Pope on the balcony. LV. The balcony. SV. Pope giving blessing - natural sound.


WORLD MOURNS POPE JOHN: Several shots of the Pope John XXIII during his coronation. Congregation, including the Cardinals and the Pope's family, gathered at St. Peter's Church, Vatican. Pope John is lifted in his chair and carried through cheering crowd at St. Peter's Church. Top shot of empty St. Peter's Square, Rome. Several shots of mass crowd at the square with the Pope on balcony of St. Peter's blessing the people. Various shots of the Queen Elizabeth II and Prince Philip, the Duke of Edinburgh, during their visit to Vatican. They are talking to the Pope and with Cardinals. Queen is wearing black and Prince Philip is wearing a uniform. Various shots of the Pope riding in open car through crowded streets, visiting a jail and a hospital. He talks to prisoners and patients and blesses them.


CANONISATION OF POPE PIUS X: MS. Various religious groups. LS. Einaudi arriving. LS.Large crowd in St. Peters Square. LS. Pope on pontifical chair carried through crowds. MS. Pope with escorts walking to Basilica. CU. Portrait of Pope Pius X. Crowd. MS. Pope blessing congregation. LS. Huge crowd. LS. Portrait of Pope X. hanging from balcony of St. Peters. LS. Procession through crowds. MS. Types in crowd. CU. The scene in mirror of periscope. Various shots of groups in crowd. LS. GV. St.Peters with crowd in foreground. Various crowd shots. Crowd on balcony. (Lav)


PIUS XII CORONATION ANNIVERSARY: LV. Pope being carried in a chair. LV. Dope of St Peter's interior. TV. The altar. SV. Pan down to the altar. LV. Pope being carried through crowd, & SV. TV. The altar. SV. Pope in his chair. TV. Crowded altar. GV. Papal dignitaries leading, & GV. TV. Pope in his chair. LV. Crowd waving with Pope in distance in his chair, & LV. & SV. TV. Papal dignitaries.


HOLY YEAR ENDS: MS. & SCU. Pope Pius XII (Eugenio Pacelli) walking in procession in the Vatican basilica. SCU. Pope seated on throne. SCU. & CU. Pope walking in procession (two shots). MS. The Pope being borne along on gestatorial chair and blessing the throne. MS. Cardinals arriving. MS. Cardinals arriving. MS. Cardinal removing the Pope's mitre. MS. The Pope giving a blessing from the throne LS. Pan from Pope on throne to Holy Door. LS. St. Peters Church workmen fitting up temporary frame to symbolise closing of the Holy Door. LS. Putting the door into position. SCU. Pope seated on throne. SCU. Pope seated in gestatorial chair. MS. The Pope receiving obeisance. MS. Elevated, Pope seated in gestatorial chair. MS. Elevated, Pope rising from chair. MS. Elevated, procession walking towards Holy Door. LS. & MS. Pope being borne along, blessing crowd (two shots). SCU. Pope seated on throne. SCU. Pope stepping down from throne. MS. Elevated, towards Cardinals arriving. MS. Pope arriving at an altar to bless the materials for the work of closing the Holy Door. MS. Pope reading from book and blessing materials. MS. Pope at altar. MS. Pope kneeling and reading from book. LS. Pan from congregation to Pope on throne. MS. Elevated, part of the ceremony. MS. Pope giving blessing from throne. SCU. Pope seated on gestatorial chair. MS. Pope walking to and sitting on throne (two shots). MS. & LS. Pope blessing from throne. SCU. Pope seated in gestatorial chair being borne along. LS. & MS. Pope being borne along (two shots). MS. Pope in crowd. LS. Papal procession entering Basilica. MS. Pope sprinkling incense over materials. MS. Pope walking to throne. LS. Dignitaries walking out of Basilica. MS. Count Carlo Sforza, Italian Foreign Minister, among dignitaries. LS. Dignitaries arriving (three shots). MS. Arrival of the Knights of the Holy Sepulchre. LS. Arrival of the Grand Master of the Order of Malta, Prince Chigi (two shots). MS. Personalities arriving (two shots). LS. Papal procession. LS. & MS. Pope being borne through crowd (four shots). LS. Procession entering Basilica.


SECOND CANONISATION OF THE YEAR: LS Pan up exterior of entrance to St. Peters. LS Elevated interior of guards marching up aisle of church. LS Elevated, monks walking up aisle. MS Crosses being borne into the church. MS Elevated bishops and cardinals walking up aisle. LS Vanguard of papal procession entering church. LS The Pope, being carried on portable throne is borne along. MS Back view the Pope being carried towards altar. MS Back view, papal procession. MS People running up steps of St. Peters, including small boy.


POPE PAUL CONSECRATES NEW ABBEY AT MONTE CASSINO: Various shots, Pope Paul VI arriving at the Benedictine Abbey of Monte Cassino which was heavily bombed by Allied forces in World War II. He arrives standing in his limousine to cheers from the crowds. He recognises the crowd and goes to meet those nearest the barrier. Various shots, Pope Paul leaving the Abbey in the rain, again heavily pressed by the crowd. Various shots, Pope Paul, accompanied by members of the Papal Court and six Cardinals, perform the ceremony of consecrating the new abbey. They consecrate the altar and all the crosses around the abbey. All the time the Pope is heavily besieged by people. High shots, outside the abbey looking down at a site below, possibly a cemetery. CUs The pope leaving the abbey at the end of the ceremony. MS The Pope's limousine leaves Monte Cassino. Various shots, crowds following in the rain as his motorcade makes its way down the hill. Inside the abbey as the Pope arrives and seats himself on the throne. MS Details of the new abbey's architecture. Various shots of the congregation and the Pope sitting in full regalia. Various shots, the Pope and his entourage blessing the building. MS The organ. LS Looking down the nave to the high altar. MS Two Papal guards saluting. (2 shots). MS The Pope's limousine arriving, the top is opened and he steps out. Various shots, crowds waiting in rain outside abbey. MS Statue, possibly of St Benedict. Various shots of the architecture of the new Monte Cassino. Various shots, the Pope being mobbed by crowds and cameramen as he enters the Abbey, then the abbey doors are closed. MS The cloisters pan up to window. LS Stone gateway and steps to the cloisters. LS View from the balcony. MS Statue of St Benedict on steps. Various good shots, Pope Paul waving to roadside crowds and to the camera as he leaves.


POPE NAMES NEW SAINTS: St. Peters, Rome, Italy. Pope Pius XII names three new Saints at Canonisation Ceremony. LV Int. procession in Basilica. MV Standards representing new Saints in procession. LV Pope's procession. LV Pope's procession passing pillars. SV Papal procession. MV Pope Pius XII being lowered. LV Clergy lining Basilica. LV Pope at throne. Pan up to lights and clock. MV Cardinals walking up to Pope and kissing ring. SV Night shot, Church of St. Anne in Laconi. MV Glass coffin containing the body of Father Ignazio da Laconi leaving church. SV Illuminated coffin in procession. MV Interior of St. Anne's Church. MV Pulpit and picture of St. Ignazio. MV St. Ignazio in illuminated glass coffin. LV Crowds outside St. Peter's. SV Banner of Saint. SV 2 costumed girls. CU Costumed girl. MV Pan round ornate and illuminated roof of Basilica. LV Pope at throne. LV Swiss Guard. SV Pope reading decree.


PIUS XII CORONATION ANNIVERSARY: LV. Interior of St. Peter's Church, Rome, showing mass crowd. SV. Altar. LV. The Papal procession, & GV. & SV. SV. The top of the altar. GV. The Pope Pius XII (Eugenio Pacelli) passing in his chair past the altar. GV. The chair being lowered to the floor. GV. Priests kneeling. LV. The audience, Vatican Guards in the foreground. LV. & CV. The priests at the altar. GV. Papal dignitaries and priests arising from their knees. TV. The Pope leaving the ceremony in his chair.


PAPAL CEREMONY REVIVED AFTER 63 YEARS: Full title reads: "Rome. Papal Ceremony Revived after 63 years. His Holiness leaves Vatican to celebrate the Feast of the Ascension and afterwards imparts his blessing on huge concourse." Rome, Italy. LS of Square in front of Church. A vast crowd look to the balcony where Pope Pius XI stands. Closer shot of Pope as he gives a blessing.


Installation of 8 new Bishops

British Pathé: "Consecration of 8 new Bishops. Vatican, Rome, Italy. CU very ornate clock in St. Peter's. Various shots of the new Bishops making their way in procession across St Peter's. Various of Pope John XXIII performing the ceremony of consecration for each of the new Bishops from his throne. Various shots of the new Bishops kissing the Pope's feet. MS of the clock in St. Peter's, pan down to the new Bishops praying before a small altar. Various shots of the new Bishops as they stand before the altar. MS of the Bishops lying prostrate before the altar. Various shots of the service in progress in St. Peter's while the Bishops lie before the altar. Various shots of Pope John surrounded by clergy, pan down to the Bishops still lying on steps of the altar. Various shots of the Bishops being blessed and putting on their mitres and other clothing. Various shots of the eight new Bishops in a row in front of the altar".

Corpus Domini Ceremony in Vatican

British Pathé: VS. As Pope John (XXIII) is ceremoniously chaired from the Basilica into St. Peters Square for the traditional procession for the Corpus Domini celebration. He gives the solemn Eucharistic blessing to the 30,000 believers in St. Peters Square.

Pope Blesses Statue of the Madonna

LinkBritish Pathé: "LS. & MS. The statue of the Madonna in the Piazza di Spagna in Rome. MS. Section of great crowd gathered around the statue. VS. Pope John XXIII arriving by car in the Piazza to bless the statue at Immaculate Conception of the Virgin Mary Day. He makes his way to flower bedecked statue, kneels and prays before statue. Various shots of the Pope blessing the crowd, getting into his car and leaving. People in crowd looking on, close up shot of the statue".

Pope blesses romans and their vehicles

British Pathé: "Pope John XXIII (Cardinal Roncalli) blesses Roman vehicles and their drivers. Rome, Italy. Various shots of hundreds of cars parked in front of the Coliseum, and being blessed by Catholic Cardinal. Various shots procession of cars making its way through the streets. CU badge on car stating that the vehicle is taking part in the blessing by the Pope. Various shots people and cars congregating in square before St. Peter's. MS vintage Fiat. CU dove. Various shots people kneeling in square beside their cars. MS pan with two firemen rising slowly at top of their escape ladders. LS Pope standing at window. Various shots drivers and cars assembled in the square".

Pope's Easter Blessing

British Pathé: "Various shots crowds in St. Peter's Square in the rain, some holding up umbrellas. CU rain beating down on road. CUs crowd, including nuns holding umbrellas. Various shots crowds arriving in St. Peters Square and walking about. Panning shot of memorial, people beneath it with umbrellas. MS nuns holding umbrellas. LS St. Peters, crowd standing in front. Various shots crowd in St. Peters Square, including high angle shots. Various shots of the Vatican clock. High angle shot of Pope John XXIII on balcony giving his blessing. Panning shot of crowd. Crowd applauding. Low angle shot of Pope on balcony giving Easter Blessing".


British Pathé: "MS. as Pope John XXIII comes out onto balcony and proceeds to give Easter Blessing. Top shot, as military band march along in pouring rain. Top shot, of the Army, Navy and Air Force on parade. Top shots, crowd with umbrellas up MS. Religious statue. Top shot: looking down on choirboys entering St. Peters. High angle G.Vs. of the massed crowds in St. Peter's Square. LS. As Choir enters St. Peter's. CU. of the banner hanging from balcony. LS. and nearer shot: Pope on balcony. MS. Television cameramen. High angle GV. massed crowd. LS. Pope on balcony. High angle GVs. massed in St. Peter's Square. High angle GV. massed crowds as pigeons are released. High angle GV. crowds".


British Pathé: "Pope John XXIII (Angelo Guiseppe Roncalli) gives his Easter message. Vatican, Rome. Italy. Various shots people making their way across St Peter's Square. Various shots massed crowds in the Square. MS cameraman with telephoto lens. MS's crowd. Various shots Italian Guard of Honour. Various shots massed crowds. LS's Pope John on the central balcony of St Peter's Basilica. Various shots of massed crowds. CU cross on top of St Peter's dome. CU's people in crowd. MS empty throne on the balcony. MS Pope John and his entourage coming onto balcony, the Pope sits down and puts on spectacles. CU drape hanging from balcony, pan up to Pope John as he speaks. He finishes speaking and blesses the crowd".


British Pathé: "VS Crowd in St. Peters Square. VS Pope John XXIII giving his Easter blessing to a packed crowd in St. Peters Square. MS Bell ringing in tower belfry".

Pope John in Feast Day of Virgin Mary

British Pathé: "CU. Statue of Christ. LS. Pillar with statue of Christ at the top. CU. Base of the pillar showing wreaths and Maria written across it. Good close up shot of a nun. CU. Man with movie camera. GV. Crowd. LS. Women watching from balcony. CU. & MS. Members of the Roman Catholic church awaiting Pope's arrival. LS. Huge wreath of lilies is carried into picture. GV. Crowd. Shots of the people watching from balcony. Several shots of the Pope's black limousine arriving, he alights and is greeted and watched as his wreath of lilies is laid at foot of the statue. MS. & CU. Shots of the Pope John XIII kneeling in prayer at a red velvet cushioned bench. Various shots as the Pope wafts burning incense on the monument from a silver dispenser. Panning overhead shot of crowd. Pope enters his car blessing the crowd, pan over crowd. Various shots as the Pope leaves in his glass topped car. MS. Crowd watching. Various shots of the Pope's drive to the Basilica of St. Mary Major, of his arrival and car entering the Basilica. Camera pans up the building. GV. Crowds waiting to see the Pope".

Pope Blesses 4,000 sick

British Pathé: "At St Peter's Square we see various shots of crowds of sick and injured people gathering for a blessing from Pope John XXIII (Cardinal Angelo Guiseppe Roncalli) on the feast of St Joseph. The people make their way into St Peter's Basilica. A disabled woman is helped off a truck. Stretchers are unloaded from ambulances. Inside the Basilica we see various shots of people lying on stretchers and sitting in wheelchairs. A woman on a stretcher with a bandaged head. Pope John is carried towards camera on a kind of sedan chair throne. A man on a stretcher is carried up to Pope John and receives a blessing. The Pope walks over to a man on a stretcher. He pats him on the head and talks to him".

July 23, 2011

Cardinal Tardini's Funeral

British Pathé: "MS. Coffin surrounded by candles, Various shots of funeral ceremony in church, including good shots of Pope John XXIII, who gives a blessing (F.G.)".

Mother Seton Beatification

British Pathé: "CU. Portrait of Elizabeth Ann Bayley Seton, the first American born person to be beatified in Rome. GV. Large tomb in a graveyard at Emmitsburg, Maryland, where Mother Seton was buried in 1809. LV. Large stone house where Mother Seton first started religious community. MS. One of the white walled rooms in the stone house. MS. Small piano which was used for singing of the hymns. MS. Small crucifix in the chapel inside the house. MCU. Portrait of Mother Seton on the wall in house. Various shots of the nuns walking in garden. GV. Large white house in which Mother Seton used to teach. Various shots inside the class rooms of the school where she taught. GV. House on street corner. CU. Sign "Mother Seton Guild". Several shots of the little ornaments on shelf in guild. MS. At night, of American nuns walking down steps of aircraft at Rome Airport - voiceover states that 4000 American pilgrims came to Rome for the ceremony. MS. & CU. Teenage girl Ann O'Neill at the airport. She had the deadly leukaemia and was miraculously cured and is a factor of the beatification. Various shots of Cardinal Spellman of New York arriving in the pilgrimage. GV. Basilica of St. Peter's Church in Rome. Various shots of tapestry dedicated to Mother Seton hanging outside the Basilica. Various shots of the scenes in St. Peter's Square. Various shots inside St. Peter's. Various shots of Pope John XXIII being carried up the aisle. Various shots of a large shrine dedicated to Mother Seton. Various shots of the Pope at prayer in front of shrine and blessing it. Various shots of large shrine which has a picture of Mother Seton mounted on it".

21st Ecumenical Council opens

British Pathé: "Elevated G.Vs in St.Peters Basilica, packed congregation of Roman Catholic prelates from throughout the world. MLS. Pope John takes his seat on the throne and starts to speak to the congregation. VS .In special chambers the Cardinals, etc., in quiet prayer".

The Inauguration of seven new Cardinals by Pope John XXIII

British Pathé: "MS. Pope John XXIII blessing cardinals of the Catholic church. MS.Three Vatican officials wearing ceremonial dress (16th century design). MS Pope issuing the seven new cardinals with their Galero, the red broad rimmed hat of a cardinal. MS. Pope blessing congregation from his ceremonial throne. MS. Crowd. Pope stepping onto chair, pan as he is carried down the aisle of St. Peter's. GV. New cardinals as they lie prostrate before the high altar of St. Petrenilla. LS. Pan, Pope as he is carried past high altar. GV. Int. St. Peters, the Pope being carried along aisle. MS. SV. Pan, Pope's chair as he is carried through the basilica. LS. BV. Pope as he climbs the steps to his throne and sits down. GV. Ornate clock, pan down to Pope surrounded by chief cardinals. Various shots of clock. GV. Congregation, with television cameras behind them. MS. Pope blessing cardinal. MS. Seven new cardinals. CU. Painting of Virgin Mary. CU. Statue of St. Peter. Various shots of congregation including nuns and monks. MS. Press photographer. MS. Seven new cardinals. CU. Pope John XXIII. CU. Two members of Swiss Papal guard. Various shots of the Pope blessing the cardinals".

Eight Cardinals get Red Hat from Pope

British Pathé: "All stand in the Vatican as Pope John XXIII is carried in on his portable throne. MS. The Pope sits on his permanent throne and receives the newly elected cardinals. MS. The Vatican organ. Various shots of the ceremony taking place where eight Cardinals from Italy, Peru, Syria, Chile, Belgium, Ireland and Spain receive their Red Hats. Various shots of the Cardinals laying face down on the floor in prayer".

July 22, 2011

O Urzędzie Ceremonii Papieskich dziś słów kilka

Instytucje odpowiadające za kształt liturgii zostały przepłukane ludźmi z zewnątrz?

Tak. Jeszcze bardziej dotyczy do Urzędu Ceremonii Papieskich, którego skład za Benedykta XVI zmienił się nie od razu, lecz gruntownie. Na przykład ksiądz Guido Marini, który jest mistrzem ceremonii papieskich - w 2007 r. zastąpił arcybiskupa Piero. To jest kapłan z Genui, który wstąpił do seminarium w 1989 r., jeszcze za czasów kardynała Giuseppe Siriego. To od czasu nominacji księdza Mariniego celebry papieskie zaczęły nabierać tego kształtu, który można było przewidywać na podstawie wcześniejszych myśli Papieża: na środku ołtarza pojawił się nareszcie krzyż, dla przystępujących do Komunii ustawiono klęczniki...

Mówiono o nim: "inny Marini".

Zbieżność nazwisk poprzedniego i obecnego mistrza ceremonii papieskich wprowadza czasami zamieszanie. Ich idee są przecież miejscami dość różne. Tym bardziej trzeba uznać za niesmaczne takie manipulacje, jakich dopuściło się także jedno z polskich wydawnictw katolickich: proszę sobie wyobrazić, że w ubiegłym roku wydano książkę pt. Ceremoniarz papieski, a na jej okładce jest zdjęcie Benedykta XVI z... arcybiskupem Piero Marinim. Oczywiście wydawnictwo jest na pewno w stanie z wszystkiego się wytłumaczyć: owszem, Piero Marini był przez jakiś czas ceremoniarzem także przy obecnym Papieżu. A jednak to jasne, że robiąc coś takiego, wprowadza się zamęt. Piero Marini to postać mocno związana z poprzednim pontyfikatem, można było zatem dać na okładkę jego zdjęcie przy bł. Janie Pawle II. Ceremoniarzem papieskim wybranym przez Benedykta XVI jest zaś Guido Marini. (...)


Paweł Milcarek, Według Boga czy według świata, Dębogóra 2011, s. 203-204.

Pope Blessing "Agnus Dei"

British Pathé: "Pope John XXIII (formerly Cardinal Roncalli) blessing "Agnus Dei" (lamb of God) on his 78th birthday, Vatican City, Rome, Italy. Various shots of Pope blessing wax discs bearing images of lamb with cross on one side and saint on the other (these are known as Agnus Dei, Lamb of God). Various shots of Pope giving blessings".

July 16, 2011

Abp A. J. Nowowiejski - Kilka szczegółów o zwyczajach i ceremoniach dworu papieskiego

Haft okresu odrodzenia

Perino del Vaga rysuje 8 scen z życia św. Piotra dla wyhaftowania ich na kapie Pawła III, papieża.

s. 67

O barwach szat liturgicznych

Na mozajce u św. Wawrzyńca za murami Rzymu, papież Pelagjusz ma ornat biały (Fleury, La messe, t. VIII).

s. 88

Ale Alkuin (De Div. Offic. C. VII), że papież i duchowieństwo ubierali się czarno na poświęcenie gromnic i że archidjakon i djakon nosili ornat czarny w Wielki piątek.

s. 90

„Czarna używa się w… dni Krzyżowe, podczas procesji, którą biskup rzymski odprawia boso… „.

s. 96

W inwentarzu Stolicy św. z roku 1295 znajdujemy wprawdzie ornaty białe, czarne, czerwone, zielone, fioletowe i żółte, ale tło ukrywało się pod haftem.

s. 97

Papież na koniec, jako depozytarjusz światłości prawdy Chrystusowej, barwy białej (Barbier de Montault, Oeuvres compl. III, p. 336) nawet w życiu codziennem używa.

s. 100

Suknia wierzchnia

Aksamitu używa sam tylko papież w zimie i to tylko na trzewikach, mucecie i camauro, oraz na baldachimie nad tronem, na tronie, na podnóżku ołtarza i na sedia gestatoria (Sutanna w ubiorze codziennym papieża jest z sukna w zimie, a z merynosu lub kamlotu białego w lecie; guziki, pętelki i obszycia wszystkie są białe, jedwabne. Sutanna w ubiorze ceremonjalnym w zimie jedwabna morowa, w lecie z lekkiej podwójnej materji, w poście zaś i podczas żałoby, jak w ubiorze codziennym. Ta sutanna ma ogon podniesiony i z tyłu przypięty u pasa, tak że u doły zaokrągla się równo, jak każda inna sutanna).

s. 114

Barwy białej używa papież w sutannie i pończochach.

s. 115

We Włoszech dodają jeszcze niekiedy pelerynę, stanowiącą część kołnierza, który wraz z szyją okrywa ramiona i górne rękawy, sięgające do łokci i zapięte na rząd guziczków; sutanna taka zowie się zimarra i jest używaną przez biskupów i prałatów, oraz przez samego papieża (Bock, Geschichte der liturgischer Gewänder des Mittelalters, II, 362).

s. 116

Pas papieża jest szeroki biały, morowy, wiąże się u lewego boku, końce ma obszyte frendzlą lub chwastami złotymi.

s. 118

Papież okrywa się w szeroki płaszcz czerwony, z sukna lub flaneli, podbity czerwoną jedwabną materją i obszyty złotymi galonami; kołnierzyk wązki u tego płaszcza jest także czerwony, jedwabny; krótka przy nim pelerynka, zwana bavero, także obszyta jest złotym galonem.

Pektoralik [koloratki] zwykle jest czarny wełniany, tylko biskupi i prałaci papiezcy noszą go z fioletowego jedwabiu, kardynałowie z czerwonego, a papież z białego.

s. 119

Dygnitarze kościelni używają rękawiczek jedwabnych, jako odznaczenia: (…) papież białych (Barbier de Montault, L. c. p. 102).

s. 120

Papież w dni te [smutku i pokuty] nie zmienia barwy swej sukni, lecz tylko wełnę zamiast jedwabiu używa.

s. 121


Papież zaś nosi zawsze trzewiki z płaską podeszwą, czerwone safjanowe lub sukienne na zimę, jedwabne na lato, przewiązane czerwonymi sznurami jedwabnymi z złotymi chwastami, obszyte brzegiem złotym galonem; w ubiorze ceremonjalnym te trzewiki są w zimie z czerwonego aksamitu, w lecie z czerwonego atłasu, a w poście lub podczas żałoby z czerwonego merynosu. Na przyszwie z przodu trzewików wyhaftowany jest krzyż złoty. Wciągu wszystkich wieków, jak to du Saussay (Appendix pro ritus defensione deosculationis pedum summi pontif. in Panoplia episcop. l. p.) zaznacza, wierni, poczynając od królów i książąt, okazywali zawsze cześć rzymskim papieżom (Martigny, Dictionnaire des antiquités chrét. Pieds du souverain Pontife (baisement des)) przez ucałowanie ich nogi (Pouillard, Del bacio dei piedi dei sommi pontefici… Roma 1807), jako następców księcia apostołów i zastępców Chrystusa Pana. Dlatego papieże, jak mówi Valentini (De osculatione pedum Romani Pontificis, Romae, 1588, p. 149: „Merito igitur Pontifex Maximus gentes, quas ad ipsius pedes procumbere videbat, ad crucem Domini, quam sandalis impressit, osculandam traduxit”), przejęci pokorą, umieścili krzyże na sandałach, aby, gdy wierni będą całowali ich nogi, cześć swą nie im, lecz Temu, którego obecność krzyż przypomina, oddawali. Stało się to około wieku XV (Martigny, L. c., p. 644; Catalani, Caer. Eccles. Rom. L. I, p. 75). Odtąd wszyscy papieże noszą na swych trzewikach krzyż, tak jak mają na palcu pierścień rybaka. Antypapież Feliks, gdy się zrzekł swych mniemanych praw do papieztwa, i trzewików papiezkich nie mógł nosić.

s. 122-123

Ojciec św. nosi je [pończochy] białe, z wełny lub jedwabiu, stosownie do pory roku, podwiązane u góry białą jedwabną taśmą ze złotą frendzlą.

s. 124

Zarost, tonsura, nakrycie głowy

Nawet sami papieże nosili zarost, jak to widzimy z ich medalów, które rozpoczynają się za pontyfikatu Marcina V (1417-1431). Lecz ani ten papież, ani jego następcy nie mieli zarostu, aż do Juljusza II (1503-1513), który go nosił. Następcy tego papieża: Leon X i Adrjan VI golili się. Klemens VII, który wstąpił na tron papiezki r. 1523, nosi cały zarost, co trwało aż do Klemensa VIII (r. 1605). Ale zaraz po śmierci tego papieża, Paweł V nosi tylko wąsy; ten zwyczaj trwał do Innocentego XII, który umarł r. 1700. Od Klemensa XI, jego bezpośredniego następcy, papież zawsze zarost golił.

s. 125

(…) korona (…) papieża [powinnaby mieć w średnicy] 13,5 [ctm].

s. 130

Barwa kalotki zazwyczaj stosuje się do sutanny. Więc papież nosi białą (papież Pius IX zamiast kalotki używał dawnego camerino, szczególniej podczas zimna i w chorobie. Nazywa się ono u Włochów camauro i jest szeroką i głęboką czapeczką z uszami, z czerwonego aksamitu, obszytą gronostajami w zimie, a w lecie bez nich), aksamitną, podszytą irchą tegoż samego koloru.

s. 136

Kalotkę kardynała podczas kaplic papiezkich przyjmuje kaudatarjusz do wnętrza biretu. Biskupia kalotka po zdjęciu z głowy umieszcza się na tacce; tacka ta jest srebrna, lecz pod kalotkę papieża, kardynałów i patryarchów używa się złota.

s. 136-137

I tak papież nosi kapelusz czerwony z takąż podszewką, z wypustkami złotymi i sznurkiem złotym z chwastami.

s. 139

Do oznak czci mają prawo papież, kardynałowie, biskupi i zwierzchnicy bezpośredni; znajomym także oddaje się ukłon. (…) Przed papieżem, gdy błogosławi lub gdy rękę podaje do pocałowania, nie tylko odkryć głowę należy, ale i uklęknąć na oba kolana. (…). Na ukłon papież odpowiada błogosławieństwem.

s. 140-141

Kapelusz jest także od XV wieku znakiem heraldycznym, gdyż nad herbowemi tarczami wszystkich duchownych, z wyjątkiem papieża, „umieszcza się kapelusz…”.

s. 141

Do okrycia rąk służą rękawiczki. (…) Barwa rękawiczek zastosowuje się do barwy sutanny; więc papież nosi je białe… .

s. 142


Na posągu Mikołaja IV na Lateranie można dokładnie rozróżnić humerał w około szyi papieża, a nawet znaki haftu na nim. Inwentarz Stolicy św. z r. 1292 stwierdza, że posiadano w Rzymie humerały wspaniałe, haftowane w kwiaty jedwabne i obrazy świętych, ozdobione perłami i złotem: „Item unum amittum laboratum ad aurum tractitium et perlas et flores de serico diversorum colorum. – Unum amictum ad aurum filatum de opere anglicano cum media imagine Salvatoris in medio. – Duodecim amictos antiquos sine frixio in medio. – Unum amictum cum frixio de Alamania”.

s. 148


Przy uroczystem namaszczeniu papieża Paschalisa II był użyty pas z siedmioma pendulae, zgodnie z liczbą siedmiu pieczęci przy księdze Apokalipsy (Anonymus in vita Paschalis II. P. P. „Deinde in Patriarchale ascendens Palatium ad duas curules devenit. Hic baltheo praecingitur cum septem exinde pendentibus clavibus, ex quo sciat septem sigillis (Apocal. V, 1) septiformem Spiritus Sancti gratiam cunctarum Ecclesiarum...”).

s. 174

Skarbiec papiezki z XIII wieku mówi o pasie jedwabnym, ozdobionym ośmiu obrazami, wyhaftowanymi zapewne złotem; i o innym pasie, ozdobionym herbami i zakończonym szerokim chwastem; i o jeszcze innym w kształcie sznura fioletowego z trzema wielkimi guzikami i szerokim chwastem.

s. 176


Inwentarz Stolicy Apostolskiej z r. 1295 opisuje nam wiele bogatych manipularzy; jeden z nich jest „laboratum super zendato (cendal, Peidenstoff) endico (indico, indigofarbig) cum rosetis ad tres angulos se argento deaurato, in quibus sunt granatelli et turchisii”.

s. 187


Inwentarz Stolicy św. z r. 1295 stwierdza, że vestiarium papiezkie w XIII wieku było bogate w drogocenne stuły. Więc była tam stuła z manipularzem z nitek złotych utkane, z haftami różnokolorowymi i ozdobami z pereł, na innej sceny z Męki Pańskiej; była stuła i manipularz, ozdobione perłami i 23 dzwoneczkami u dołu: „XXIII campanulis argenti deaurati clausis”.

s. 205

Ks. Brykczyński (L. c.) zaleca w szczycie [stułę] zaokrągloną (papiezka stuła również jest zaokrągloną do miary szyi, aby ruchom nie zawadzała), „bo tak gładko leży i prędko się od szyi nie łamie i nie brudzi”.

s. 209

W dni zaś postne, gdy [djakon] nosi plikatę, po zdjęciu jej przed ewangelją, stułę szerszą (stuła szersza, stola latior, jak czytamy w Mühlbauerze, Decr. auth., Supplem. T. III, p. 64, niewłaściwie się zowie stułą, gdyż zastępuje ona plikatę, po zdjęciu jej przez djakona (Rubr. Miss. p. I, t. 19, n. 6). Wkłada się na stułę, a stuł dwóch nosić nie można, według kanonów synodu toletańskiego IV. Użycie tej stuły w wiekach XIV i XV nie było znane, gdyż Porządki rzymskie z tego czasu o niej nie wspominają; w wieku XVI nawet kaplica papiezka jej nie używała. O stule szerszej będzie mowa niżej, przy ornacie) bez krzyżyków (Ś. K. Obrz. 25 września 1852, Venetiar. Ad 7: „Utrum stola latior, qua utitur Diaconus, dum tempore Adventus et Quadragesimae deponit planetam plicatam, debeat habere intextas tres Cruces, sicuti habentur in stola communi? R. Negative”) i bez całowania (Schober, Caerem. Miss. solemn. et pontif. p. 60) wkłada na lewe ramię i pod prawą ręką związuje).

s. 211

Lecz dziś sam tylko papież zachowuje zwyczaj łączenia szczytu stuły z paskiem w tyle przy pomocy sznura jedwabnego.

s. 212

Obecnie przywilej noszenia stuły po za funkcjami liturgicznemi samemu tylko Ojcu św. przysługuje. W etykietalnym ubiorze (etykietalny ubiór papież nosił przy zwiedzaniu urzędowem kościołów, oddawaniu wizyt panującym i t. p.) stułę nosi on czerwoną, aksamitną w zimie, atłasową w lecie. Sznurek o chwastach złotych łączy obie jej wstęgi, ozdobione tarczami z herbami papiezkimi (Barbier de Montault, Oeuvres complètes, III, Paris, 1890, p. 226).

s. 213


Wreszcie noszą ornaty kardynałowie, kapłani przy kaplicy, t. j. przy nabożeństwie papiezkiem, i kanonicy z rzędu kapłanów, podczas nabożeństw pontyfikalnych; wszakże ci ostatni kładą ornat nie na albę, lecz na rokietę, przykrytą humerałem.

s. 257


Vestiarium papiezkie z XIII wieku posiadało wspaniałe takie pudełka, w których na przykryciach wyhaftowane były obrazy Zbawiciela, Baranka, Ukrzyżowania i t. p., ozdobione drogimi kamieniami (Bulletin de l’École des Chartes, 1885).

s. 286

Bursa, przy uroczystej papiezkiej celebrze używana, jest tak wielka, iż mieści w sobie cały korporał niezłożony; bursa ta stanowi wyjątek od ogólnego prawa (Barbier de Montault, Traité pratique de la constr… II, 350).

s. 291

Komża i rokieta

Biskupi nie noszą komży, chyba tylko przy posługiwaniu papieżowi we mszy św. czytanej, jako assistentes solio pontificio.

s. 296, przyp. 2

Marszczenie w Rzymie czynią z wielkiem staraniem i elegancją. Brak koronki i marszczenia jest znakiem żałoby. W czasie żałoby po śmierci papieża, dopóki nowy papież nie zostanie obrany, noszone są rokiety bez koronek i marszczenia. Prefekt ceremonji apostolskiej w ten sposób o tego rodzaju ubiorze zawiadamia: „Praelati usum rochetti habentes induant vestibus et mantelettis nigris supra rochettum non rugatum et absque laciniis, vulgo merletti”.

s. 303


W pluwjał, jako w szatę honorową, przybierają się kanonicy i biskupi, owszem sam papież nawet (…).

s. 306

Znaleziono w Rzymie, u podnóża Palatynu, srebrną klamrę kapy, która należała do papieża Maryna (943 + 946), jak świadczy napis; + DOMNO MARINO PAPA, co dowodzi, że papieże w te czasy nosili kapę i ją na klamrę zapinali (De Laurière, Bul. mon. 1884, 278).

s. 307-308

Za odrodzenia biskupie szaty były tak długie, jak sutanna: w niektórych djecezjach treny ich musieli nosić caudatarii, aby przy uroczystych procesjach nie ciążyły zbytnio. Dotąd jeszcze papież nosi podczas uroczystych nabożeństw tak długi pluwjał, iż, gdy stoi, zakrywa nim zupełnie górne stopnie papiezkiego tronu (kaplica papiezka posiada kilka takich wielkich wspaniałych płaszczów. Kapa np. używana w uroczystość śś. Piotra i Pawła, i w Zielone Świątki, jest z czarnego jedwabiu, tkana złotem, ze złotymi haftami, na przodzie ozdobiona wizerunkami: Pana Jezusa, Najśw. Panny i Książąt apostolskich. Haft jest wypukły. Por. Przegl. Katol. 1870, 316. Zauważyć nadto trzeba, że kapa papiezka może mieć tylko dwa kolory: biały i czerwony (ten ostatni zastępuje fioletowy i czarny)).

s. 316

Pluwjał powinien być wyrabiany z miękkiego materjału, o długości sięgającej do kostek. Pluwjał dla celebransów jest wzorowany w tkaniu lun cały haftowany; pluwjały asystentów celebransa jako też kardynałów biskupów na kaplicy papiezkiej, i biskupów na synodzie generalnym są gładkie (Barbier de Montault, L. c.).

Klamrę papiezką składają złoto i drogie kamienie, albo trzy szyszki z pereł, ułożonych w trójkąt, stosownie do okresu roku kościelnego. W kardynalskich klamrach te trzy szyszki ułożone są w linji poziomej.

s. 319


Kardynałowie podczas kaplic, t. j. nabożeństw papiezkich, nie nakrywają głowy biretem, tak samo jak i prałaci de manteletta; pierwsi z powodu obecności papieża, drudzy na znak swej niższości.

s. 329

Paramenta djakona i subdjakona

Pierwotnie dalmatyka była, według wszelkiego prawdopodobieństwa, ubiorem liturgicznym samego papieża (Joan. Diac. Vit. S. Gregor. C. LXXXIV; Mallet, Cours d’arch. Relig. Mobilier p. 80).

s. 331

Z przytoczonych wzmianek widzieliśmy także, że nie tylko sami djakoni ubierali się w dalmatyki. Już w najdawniejszych czasach nosili takowe przy uroczystej mszy św. papież (Ordo Rom. I, 6; V, 1; IX, 4) i biskupi (Amalar. De off. II, 22). Św. Grzegorz Wielki sam ubierał się w dalmatykę. W sakramentarzu gregorjańskim w rubryce na Wielki Czwartek czytamy: „Ingressi sacrarium induunt dalmaticas tam pontifex, quam omnes diaconi”.

s. 334

Według Porządku rzymskiego koronacji cesarza (Ordo Romanus continens ritum servatum a. 1046 in benedictione Clementis II et coronatione Henrici II et Agnetis. Cf. Migne, Patr. lat. XCVIII, 676), papież kandydata do tronu cesarskiego robił najprzód duchownym: „clericum facit eum”. Oto są słowa Porządku: „Induunt eum amictu et alba et cingulo et sic deducunt eum domnum papam in secretarium, ibique clericum facit eum et concedit ei tunicam et dalmaticam et mitram, caligas et sandalia”… Dlatego cesarze podczas swej koronacji podobnymi byli do biskupów i takimi być chcieli. Karol Łysy w dzień swej koronacji ubrany był w „talari dalmatica et baltheo desuper accinctus pendente usque ad pedes” (Moroni, Diz. XIX). Jako kanonicy bazyliki watykańskiej, cesarze świętego państwa rzymskiego, przybrani w dalmatyki podczas mszy uroczystej, przez papieża celebrowanej, wypełniali obowiązek subdjakona (Przegl. Kat. 1870, 881).

s. 338-339


Umbella jest także znakiem wysokiej dostojności kościelnej i świeckiej, a więc papieża, kardynałów, biskupów, książąt i wysokich urzędników. Ztąd papieżowi przysługuje umbella biała lub czerwona, kardynałom czerwona lub fioletowa, biskupom zielona lub fioletowa, stosownie do okresu kościelnego, książętom zaś czerwona, a urzędnikom fioletowa.

s. 354


Dawniejsze liturgiczne caligae ze swoim kształtem średniowiecznym znikły zupełnie, tylko Ojciec św. ubiera się podczas kaplicy papiezkiej w pończochy bardzo szerokie, skrojone na kształt butów i związane wstążką nad kolanem; są zastosowane do barwy dnia, gęste, jedwabne, haftowane i obszyte złotem.

s. 360-361

(…) papież zaś i kardynałowie mogą je [pończochy] z lamy złotej, z galonami, papież zaś i kardynałowie mogą je nadto zdobić haftami złotymi.

s. 362


Inwentarz Stolicy świętej z r. 1295, w 57 rozdziale p. t. „Sandalia et calige”, zawiera opis wielu bogatych sandałów (Fleury, L. c. p. 186).

s. 366


Że papieże wcześniej, niż inni biskupi używali stale krzyża napierśnego, jako oznaki swej wysokiej godności, świadczą Józef Vicecomes i Jan djakon (In vita S. Gregorii I). Ratolg, biskup sesjoneński, mówi o papieżu Mikołaju I, r. 858: „Locum transiens sacerdotalibus vestitus indumentis, sanctum Evangelium et lignum S. Crucis circa mea pectora gerens” (Ephemer. liturg. 1897, 98).

Pierwszym z pomiędzy pisarzy liturgicznych, który mówi o złotym krzyżu napierśnym, jako o paramencie biskupim, jest Rupert z Deutz (+ 1135); zdaniem jego, krzyż ten u papieży, jako u arcykapłanów Nowego Zakonu, zajął miejsce złotej blachy, nad czołem arcykapłana Starego prawa umieszczonej (De. Divin. offic. L. I, c. 26). Za czasów Innocentego III, papieża (De Myster. Miss. l. I, c. 53), biskup rzymski nosił przy Ofierze św. krzyż zawieszony na piersiach (toż mówi Durant w Ration. Divin. Off. III, 9), a przy końcu XIII wieku czynili to i inni biskupi (Rinaldi Bucci, L. c. p. 7), prawie powszechnie, ale tylko dowolnie, jak o tem przekonywamy się z Duranda, który w swym pontyfikale (ed. Martène, De. Ant. Ecclesiae rit. I, c. 4, np. 12, n. 23), gdy wśród paramentów biskupich wylicza i krzyż, dodaje: „crux pectoralis, si quis ea velit uti”. Św. Tomasz nie wymienia krzyża między biskupimi paramentami (In libros Sentent). U późniejszych pisarzy (Bock, L. c. II, 216) od XIV wieku znajdujemy wzmianki z krzyżem na piersiach w obecności papieża, mimo że zostawali w infule i w innych oznakach biskupiej godności: na ekumenicznym synodzie w Ferrarze i Florencji, odbywającym się pod przewodnictwem Eugenjusza IV, papieża, wszyscy biskupi zachodni byli bez pektorału, wschodni zaś, mimo obecności głowy Kościoła, mieli ten znak na piersiach.

s. 368-369

Pius IX zaś ciągle na sobie pektorał nosił (Przegl. Kat. 1875, 13).

s. 371


Pierwej jednak rękawiczki kładą się na ołtarzu, przy którym celebrans ma się ubierać, na tacce złotej lub pozłacanej – przy celebrze papieża, kardynałów i patryarchów, a na tacce srebrnej – przy celebrze biskupów (…).

s. 378


XIII Porządek rzymski z XIII wieku odróżnia trojakiego rodzaju infuły używane przez papieża, dzieląc aurifrisiatam na dwa osobne rodzaje, i pisze: „Dominus papa tres mitras diversas habet, quibus diversis temporibus utitur, scilicet unam albam totam, unam cum aurifrisio in titulo sine circulo, et mitram aurifrisiatam in circulo et titulo. Mitra aurifrisiata in circulo et in titulo utitur in officiis diebus festivis et aliis, exceptis a Septuagesima usque ad Pascha, et ab Adventu usque ad Natalem et quando cantat pro defunctis… Mitra vero cum aurifrisio in titulo, sine circulo, utitur, cum sedet in consistorio et judicat… Alba utitur diebus dominicis et aliis non festivis ab Adventu Domini usque ad vigiliam Nativitatis Domini, praeterquam in tertia diminica de Adventu, quae dicitur de Gaudete… in festo Innocentium mitra simplici”. W następnym wieku Porządek rzymski XIV mówi de usu mitrae: “Mitra aurifrigiata non utitur Ecclesia Romana ab adventu Domini usque ad festum Nativitatis Domini, excepto quod Dominus Papa utitur in dominica de Gaudete, nec non a Septuagesima usque ad feriam V majoris hebdomadae, excepto quod dominus Papa utitur in dominica IV quadragesimae, quae cantatur Laetare Jerusalem, nec non in omnibus vigiliis, de quibus jejunium celebratur, nec in omnibus quatuor temporibus, nec in litaniis, nec in officiis defunctorum”.

s. 386

(...) tęż infułę [opacką, prałacką z płótna lnianego, cienkiego, bez żadnych ozdób] noszą i biskupi, gdy są w Rzymie na soborze, dla odróżnienia się od kardynałów, mających jedwabne infuły.

s. 393

Papież, jako biskup rzymski, nosi zwykle infułę złotem haftowaną, zwaną także consistorialis, gdyż podczas konsystorzy ją ma na głowie. Prostą infułę nosi w adwencie, poście i w żałobnych nabożeństwach, t. j. in luctus functionibus. Infuły drogocennej zaś nie używa dla jej ciężkości, ale wraz z innemi infułami na poduszkach lub na odpowiednich podstawach noszą ją podczas procesji do ołtarza i stawiają na ołtarzu przed kandelabrami, tak aby liczba ogólna trzech infuł i trzech tyar odpowiadała sześciu kandelabrom.

Kardynałowie (…) w kaplicach, t. j. nabożeństwach papiezkich noszą infułę prostą zamiast biretu. (…). Infuła, noszona zamiast biretu, zdejmuje się na Incarnatus w Boże Narodzenie, gdy kardynałowie klękają, chociaż papież i celebransi biskupi w ogóle wtedy infuły nie zdejmują.

s. 394

W Rzymie na kaplicach papiezkich (capellae papales) biskupi noszą infuły proste, a na kaplicach, t. j. nabożeństwach kardynalskich (capellae cardinalitiae) infuły złotem haftowane wkładają (Rinaldi Bucci, L. c. p. 42).

s. 395


Nazywano je [chusty] grembialia albo grembiulea (Bock, L. c., III, p. 132. Niektórzy liturgiści, jak np. Vicecomes, De missae apparatu l. III, c. 15, subcinctorium zowią gremjał, z powodu sposobu przymocowania go do kolan biskupa. Gawant w edycji Merati’ego z r. 1749, I, 148, n. 37, zwraca uwagę, że tym sposobem gremjał, szata biskupia, miesza się z subcinctorium, które jest szatą papieża, gdy uroczyście mszę św. odprawia).

s. 399


Że biskupi używali pierścienia w starożytności, uczy tego najstarożytniejszy Porządek rzymski i inne księgi liturgiczne (Bock, L. c. II, 206; Georgii, De liturgia Romani Pontificis, t. I, c. 28; Bona, Rer. liturg., l. I, c. 24, § 13). W III wieku używał go papież Kajus, którego pontyfikalny pierścień odnaleziono w grobie otworzonym w r. 1622.

s. 403

Najpierwszym biskupem jest papież. Ztąd wspólnie z biskupami używa pierścienia zwykłego, w którym oprawa złota ozdobiona jest kameą z wyrzezanym wizerunkiem Najśw. Marji Panny, i pontyfikalnego na nabożeństwa uroczyste, jak inni biskupi. Nadto jeszcze papież używa pierścienia rybaka, annulus piscatoris, który służy do wyciskania w wosku czerwonym pieczęci papiezkiej na brewjach apostolskich. Jest to pierścień złoty, z wyobrażeniem św. Piotra, stojącego w łodzi i zarzucającego w wodzie sieci, i z imieniem panującego papieża. Używają go papieże dla utrzymania żywo w pamięci, że rybakiem był ten, któremu Jezus Chrystus powierzł rządy Kościoła, i że oni są następcami tego rybaka. Tradycja mówi, że takiego pierścienia miał używać św. Piotr (Pitra, Comm. Ad Constit. Apostol. L. I, § 2, Proemial. n. 1 et 2), co jest prawdopodobnem, skoro wiemy, że starożytni mieli zwyczaj sygnetem listy swe znaczyć. Wszakże dopiero od XIII wieku pierścień ten wspomniany jest w historji; Klemens IV, pisząc z Perudżji 7 marca 1265 r. do Idziego Gross, swojego siostrzeńca, użył tego pierścienia jako pieczęci. Pierwotnie papieże używali go do listów sekretnych, ale od czasu pontyfikatu Kaliksta III (+ 1458) brewja były tym pierścieniem w wosku pieczętowane; dopiero od Grzegorza XVI zastąpiono w sekretarjacie brewjów tę pieczęć odciśniętą w wosku, odciśnięciem jej farbą czerwoną. Przy ogłoszeniu papieża, kardynał kamerling wkłada go na palec elektowi, potem zaraz zdejmuje i wręcza prefektowi apostolskich ceremonji, aby imię nowego papieża na nim wyryto. Pierścień rybaka powierza się do strzeżenia pierwszemu szambelanowi papiezkiemu, a gdy ten awansuje na marszałka dworu, oddaje go swemu następcy. Po śmierci papieża, mistrz obrzędów wobec zgromadzonych kardynałów kruszy go na kowadle młotem, który do tego jedynego użytku służy; pozostałem złotem dzielą się następnie dwaj pierwsi mistrzowie obrzędów.

s. 410


Papieże od XII wieku zupełnie nie używają pastorału, chociaż niegdyś go nosili, jak się o tem można przekonać z przechowywanych dotąd wizerunków św. Grzegorza Wielkiego (590) i Gelazego II (Ciampini, Dissert. An Rom. Pontifex utatur pastor. baculo, Romae, 1790) oraz z dawnych ceremonjałów i porządków rzymskich. Według Rinaldi Bucci’ego (De insignibus episcoporum comment., p. 54-58) pastorał papieski był raczej berłem złotem, ferula, jakie papież przy koronacji na znak swych królewskich rządów niegdyś otrzymywał i jakiego przy pewnych uroczystych obrzędach używał (Obecnie laska pasterska papieża jest krzyżem greckim, na długim kiju osadzonym, ze złoconego metalu. Papież używa jej tylko przy poświęceniu kościołów, ołtarzy lub biskupów, zamiast pastorału. Pius IX używał jej na sesjach publicznych soboru watykańskiego i przy błogosławieniu ojców zebranych podczas odśpiewywania litanji do Wszystkich Świętych. Por. Przegl. Katol. 1875, 45). I dlatego średniowieczni pisarze, Innocenty III (Lib. I de Myst. Miss. Cap. 62), św. Tomasz z Akwinu (Lib. IV Sentent. Q. 3, art. 3) i Durand (Ration. Div. Off. L.III, c. 15, n. 6), świadkowie jeszcze noszenia berła przez papieża, mówią, że papieże biskupiego pedum nie używają. Stara legenda opowiada, że papież dlatego nie nosi pastorału, iż św. Piotr laskę swoją pasterską oddał św. Eucherjuszowi, biskupowi trewirskiemu. „Ita Petrus, jak mówi Durand, baculum a se removit, subditis dedit, nec recuperavit”. Od tego to czasu, z tej wymienionej historycznej przyczyny, jak twierdzą Innocenty III, Durand i inni (Ferraris, Bibliotheca canonica, v. Baculus; Alzedo, De praecellent. Episcop. Dignit. P. I, c. 13, n. 70; Hieron. Venerus, De exam. Episcop. L. 4, c. 20, n. 21; Barbosa, De offic. Et potest. Episcop. P. I, t. 1, n. 44; Tamburini, De iure Abbat. T. I, disput. 20, q. I, n. 4), papieże wtedy tylko używali pastorału, gdy się znajdowali w obrębie djecezji trewirskiej, zresztą nigdzie więcej. Nadto wszyscy pisarze liturgiczni tę dodają przyczynę nieużywania pastorału przez papieża, że zakręt pastorału oznacza władzę biskupa ograniczoną, gdy tymczasem władza wikarjusza Jezusa Chrystusa jest nieograniczoną (S. Thornas, Supplem. 2, 40 np. 7 ad 8).

s. 426-427


Do szat pontyfikalnych należy jeszcze racjonał (rationale, superhumerale), szata i oznaka niektórych tylko biskupów, jaką w początkach sami (por. Barbier de Montault, Oeuvres complètes, t. VI, p. 447; Fleury, La messe, L. c. p. 72. W Chartres jest posąg św. Piotra, przybranego w racjonał na ornacie) papieże nosili, a później, w wiekach średnich, przywileju jej noszenia udzielali pasterzom djecezjalnym (Cerf, Dissertation sur le rational en usage dans l’Eglise Romaine et dans l’Eglise de Reims, in 80 de 30 pages, Reims, 1889).

s. 431

Racjonał w XVI lub XVII wieku wyszedł z użycia. Papież go przedtem jeszcze przestał używać.

s. 436

Grzebień liturgiczny

W zakrystjach wielkich bazylik rzymskich, pisze kanonik Benedetto (u Martigny, L. c.), było łoże, na którem papież, zwyczajnie podeszły w leciech, mógł spocząć po odbytej z jednej do drugiej bazyliki procesji. Tu obmywano mu nogi kurzem okryte, ramiona okrywano ręcznikiem i djakon wraz z subdjakonem podawali papieżowi grzebień, dla uczesania nim włosów i usunięcia z nich kurzu i potu. Dlatego w starożytnym rękopiśmie watykańskim (n. 4731) zaznaczonem jest: „Sunt necessaria pro persona pontificis pecten et tobalea circumponenda collo eius, quando pectinatur”.

s. 437


Płaszcz św. Piotra miał nosić św. Linus, jego następca, jakby to należało sądzić ze słów kazania na Epifanją, Euzebjuszowi z Cezarei przepisywanego. „Dlatego, pisze Santi (Praelectiones Juris Canonici l. I, lit. 8), płaszcz, którego używał w codziennem i powszedniem życiu św. Piotr, począł się stawać oznaką i ozdobą kościelną, oznaczającą przechowywanie prymacjalnej władzy Piotra w jego następcach”. Później, papieże rzymscy, dając prawa zwierzchnictwa nad innymi biskupami niektórym biskupom, jednocześnie im posyłali taśmę z płaszcza św. Piotra skrajaną, dla oznaczenia, że przez sprawowanie zwierzchnictwa nad biskupami będą mieli udział we władzy prymacjalnej Piotra św., obecnie przez papieża posiadanej. Gdy zaś w kolei wieków, płaszcza św. Piotra na paljusze nie stało, aby utrwalić zwyczaj dawny, paljusze tkano z wełny, dla udzielania ich biskupom niektórym i przypomnienia owych taśm, jakie pierwotnie z płaszcza św. Piotra krajane były (por. także Vespasiani, De sacri origine, Romae, typ. Congr. de prop. fide. 1856).

s. 440

Lecz, mówi de Angelis (Praelectiones Juris Canonici, t. I, p. 1, p. 164), “nadanie Konstantyna jest zmyślone, papieże przed Konstantynem już paljusza używali”.

s. 441

Cokolwiek bądź archeologowie twierdzą o początku pajlusza, historja jego pewna wykazuje, że paljusz był bardzo mało znany przed Konstantynem i że papieże noszony jedynie przez siebie paljusz (Ordo I, 5) już od IV wieku przesyłali jako oznakę symboliczną i honorową niektórym arcybiskupom i biskupom. Najpierwszą o nich wzmiankę czyni Liber pontificalis, mówiąc o św. Marku, papieżu (+ 336): „Hic constituit ut episcopus ostiensis, qui consecrat episcopum urbis, pallio uteretur, ut ab eodem episcopo episcopus urbis Romae consecraretur”. (…). Jaki zaś nosił paljusz św. Grzegorz I, papież, opisuje jego historyk, Jan Djakon, w wieku IX, za Grzegorza IV. W tym bowiem czasie przy przeniesieniu ciała Świętego, na ciele jego odnaleziono paljusz „bysso candente contextum nullis fuisse acubus perforatum, sic ipsum circa scapulas obvolutum fuisse, non autem confixum dignoscitur, sicuti vetustissimis musivis vel picturis ostenditur” (S. Gregorii Papae vita, auctore Joh. Diacono, l. IV, c. 80, inter opp. S. Gregorii, Parisiis, 1705, t. IV, p. 175); paljusz więc ten był z bardzo cienkiego lnu, gdyż z wełny stale dopiero od wieku VIII wyrabiać go zaczęto; nie miał także szpilek. W innem miejscu tenże autor przy opisie wizerunku św. Grzegorza tak mówi: „Skromny paljusz opuszczał się z ramienia prawego na piersi, gdzie tworząc półkole, podnosił się na ramię lewe, zkąd spadał w tył; gdy tymczasem inna część jego, położona na temże ramieniu, własnym ciężarem spadała nie na środek piersi, ale na bok”. Na paljuszu tym były wytkane trzy krzyżyki, tak iż dwa odpowiadały dwojgu ramionom, a trzeci na piersiach biskupa był widzialny. (…). Paljusz św. Stefana III, papieża, z 754 r., przechowywany w skarbcu Saint-Denis, jeszcze w XVII wieku ma cztery czarne krzyże na ramionach.

s. 442-443

Inwentarz Bonifacego VIII, papieża, mówi o szpilkach, ozdobionych drogimi kamieniami, szafirami, granatami, rubinami i wielkiemi perłami.

s. 444

Ale najpiękniejszym symbolizmem paljusza jest ten, jaki podaje nam sam Kościół w modlitwach przy jego poświęceniu. W wielu miejscach ewangelji Pan Jezus mówi o Sobie, jako o pasterzu dobrym, niosącym na swoich ramionach zbłąkaną owieczkę, będącą obrazem duszy upadłej. Dobry Pasterz bierze na siebie cały ciężar jej winy i oddaje za nią na krzyżu swe życie. Następcą tego niebieskiego Pasterza na ziemi jest Papież, i on to właśnie na znak, że jemu to Pan Jezus zlecił całą troskliwość o Swe owieczki, że na jego ramiona włożył ten ciężar zbłąkanych owieczek ku niebu, nosi paljusz, szatę z wełny baranków utkanej.

Papież tylko jeden może paljusz nosić zawsze i wszędzie, i rzeczywiście ma go na sobie, ilekroć pontyfikalnie celebruje. (…). Przytem arcybiskupi nie mogą nosić paljusza w obecności ojca św. (…).

s. 448

Wreszcie noszący paljusz związani są dwoma ograniczeniami: że mogą go nosić tylko podczas mszy św. pontyfikalnej, i tylko w dni przez prawo wskazane. A zatem nie mogą paljusza nosić na procesjach i przy innych czynnościach biskupich, chyba że mają one miejsce podczas mszy św. (intra missarum solemnia) (cap. Cum super, de auct. et usu pallii: „Si vero te sacris indutum vestibus Ecclesiam processionaliter vel alio modo exire contigerit, tunc tuo pallio minime uti debes”. Podobnie przemawia Jan VIII na synodzie w Rawennie (877): „Quicumque sane Metropolitanorum per plateas vel in Litaniis uti pallio praesumpserit, et non tantum in praecipuis festivitatibus ab Apostolica Sede indictis temporibus ad Missarum solummodo solemnia, careat illo honore”. Od tej zasady papieże niegdyś odstępowali, jak to widzimy z porządków rzymskich. Tak np. w porządku rzymskim X czytamy, że papież w Wielki Piątek na procesji, z bazyliki lateraneńskiej do kościoła św. Krzyża, której sam przewodniczył, miał na ornacie paljusz. Czytamy także w aktach synodu w Barze (1097), że na nim był obecny Urban II, przybrany w paljusz; na synodzie ljońskim II (1274) znajdował się Grzegorz X, także w paljuszu).

s. 448-449

Krzyż arcybiskupi

Przywilej noszenia krzyża przed dostojnikami duchownymi powstał, jak mówi Catalani (Comment. ad Pontif. Rom. P. II, t. 14, § 8, n. 8), w połowie wieku IX. Zaprowadzić go miał Leon IV, papież, który pierwszy krzyż nosić zalecił przed sobą i przed legatem swym, Anscherem, biskupem Hamburga. Przykład papieża Leona IV jego następcy naśladowali. Z czasem wszyscy legaci papiezcy, oraz patryarchowie otrzymali zaszczyt spoglądania na krzyż przed sobą trzymany, zaszczyt w początkach uważany, jako przysługujący jedynie godności papiezkiej. W XIII wieku synod lateraneński IV potwierdza istniejący już obyczaj, gdy zarząda, „aby patryarchowie rozkazywali nosić przed sobą sztandar krzyża, byle nie w Rzymie i nie w obecności papieża lub jego legata; tym sposobem uczestniczyć będą w zaszczytach dostojeństwa apostolskiego”.

s. 456-457

Krzyż, jakiego papież używa, jest to także krzyż o jednem poprzecznem ramieniu, z metalu złoconego. Krzyż ten zawsze poprzedza papieża, ilekroć ma na sobie pontyfikalny ubiór; w uroczystych pochodach niesie go najmłodszy z audytorów roty, pełniący obowiązki subdjakona, w mniej uroczystych okolicznościach subdjakona apostolskiego zastępuje kapelan krucyfer. Gdy za dawniejszych czasów papież w uroczystym orszaku jechał do jakiego kościoła, krucyfer w sutannie i mantellone fioletowych, poprzedzał go z tym krzyżem, jadąc naprzód na białym mule. Wizerunek Zbawiciela na krzyżu zwrócony jest ku Ojcu świętemu (Przegl. Katol. 1875, 46).

s. 458-459


Papież nosi na sutannie mucet karmazynowy, z brzegami, obszytymi gronostajem, na zimę aksamitny, na lato jedwabny, a w dni postne i żałobne kamlotowy. Nosi go wszędzie, nie tylko w zimie, bo jurysdykcja jego jest nieograniczoną.

s. 471

Cappa magna

Kapę w pierwszem znaczeniu [znak obszerności jurysdykcji i władzy] nosi papież, kardynałowie i biskupi we właściwych diecezjach; w drugiem zaś [wysokie odznaczenie honorowe, nie noszone dla próżnej chwały, lecz dla Boga i zbawienia dusz] – biskupi, przebywający na dworze papieskim, prałaci papiezcy di manteletta i kanonicy tych kapituł, które specjalny otrzymały na noszenie tej szaty przywilej.

Papież nosi kapę aksamitną czerwoną.

s. 474

W kaplicy papiezkiej prefekt ceremonji apostolskich w ten sposób zawiadamia o usunięciu futra z kap i nastaniu letniego okresu: „Intimatio per cursores facienda, domi quoque dimisso exemplari. Feria V, die 5 Maii 1861, ad primas Vesperas Ascensionis D. N. J. Chr., de mandato Ssmi D. N. Papae, e cappis Emorum et Rmorum S. R. E. Cardinalium, Praelatorum aliorumque officialium Romanae Curiae tollentur pelles armellinae. Aloysius Ferrari, protonot. Ap. Caer. Praef.”. Możnaby w ten sposób wszędzie zawiadamiać kanoników o zmianie szat chórowych zimowych na letnie.

s. 475, przyp. 2

Po za granicami swojej diecezji, biskup nie ma jurysdykcji, więc i kapy nosić nie może (Ś. K. Obrz. 22 listop. 1643, Lusitana seu Nullius), z wyjątkiem Rzymu, gdzie w kapie z ogonem na rękę lewą zarzuconym w kaplicy papiezkiej uczestniczy („Extra dioecesim et Ecclesiam suam Episcopi non utuntur cappa, praeterquam in Romana Curia, cum in divinis Pontifice maximo vel sacro Cardinalium Collegio praesente assistunt”. Caep. epp. L. I, c. 3, n. 6).

s. 476

Prałaci papiezcy di menteletta, a więc także protonotarjusze apostolscy participantes i ad instar, audytorowie roty i t. p., mogą kapy używać w kaplicy papiezkiej, jeżeli nie spełniają jakiej czynności specjalnej. Ta kapa jest wełniana, fioletowa, z kapturem gronostajowym w zimie, a karmazynowym jedwabnym w lecie; ogon jej nosi się zarzucony na rękę lewą.

s. 477

Wątek naczyń liturgicznych

Złote naczynia kościelne z powodu swej cenności oznaczają wyższy stopień w hierarchji kościelnej tych, którzy ich używają, i z prawa przysługują tylko papieżowi, kardynałom i patryarchom, i to z wyjątkiem dni pokuty i żałoby, gdyż w te dni naczynia złote, przypominające nadto radość Kościoła, zastępowane są przez srebrne.

s. 484


Na początku III wieku św. Zefiryn, papież, postanowił, aby do Ofiary św. przynoszono pateny szklanne. Słowa Libri Pontificalis (in. S. Zephyrinum, a. 203), notujące to zalecenie, godne są uwagi: „Hic constituit ut in praesentiam omnium clericorum et laicorum fidelium, sive levita sive sacerdos ordinaretur, et fecit constitutum de Ecclesia ut patenas vitreas ante sacerdotes in Ecclesiam ministri portarent, donec Episcopus missas celebraret, ante se sacerdotibus astantibus, et sic missae celebrarentur, excepto quod ius Episcopi interesset, ut tantum clerus sustinere omnibus praesentibus ex ea consecratione de manu Episcopi iam coronam consecrata et acciperet presbyter tradendam”. Z tekstu tego dowiadujemy się, że w III-m wieku, podczas mszy, celebrowanej przez biskupa, stali przed nim ministrzy kapłanów tytularnych, każdy ze swoją pateną szklanną; gdy chleby zostały pokonsekrowane i na pateny położone, kapłani odnośnych tytułów je zabierali, aby obecnym z swojego tytułu wiernym (Duchesne, Lib. pontif. in. Zéphyr., p. 139) rozdać Eucharystją lub, jak chce Rossi (Bullitino di archeologia cristiana, 1864, 89; 1866, 20), zanieść pateny do swoich tytułów i tam dopiero udzielić wiernym swoim Eucharystji, przez biskupa konsekrowanej. A że tytułów, t. j. kościołów parafjalnych w Rzymie, za pontyfikatu Zefiryna, było 25, ztąd też i tyle musiało być paten przy mszy papiezkiej, po jednej z każdej parafji; co zresztą potwierdza Liber pontificalis, gdy nieco później mówi o papieżu Urbanie (+ 230), że kazał zrobić 25 paten: „Hic ministeria sacra constituit et patenas argenteas XXV posuit”. Tym sposobem pateny szklanne zamienił na srebrne.

s. 557-558

Puszka eucharystyczna

Zwyczaj okrywania pateny asteryskiem i na Zachodzie został zaprowadzony, lecz utrzymał się tylko podczas kaplicy papiezkiej. Asterysk papiezki ma wszakże kształt gwiazdy o dwunastu promieniach, na których, dla przypomnienia dwunastu apostołów, uczestników ostatniej wieczerzy, są ich imiona wypisane. Stawia się on na patenie z Hostją konsekrowaną, przed zaniesieniem jej do ojca św., który Komunją św. przyjmuje siedząc na tronie.

s. 571


„Dotąd jeszcze, pisze (Rer. liturg. L. II, c. 18) kardynał Bona (+ 1674), papież używa rurki, gdy celebruje uroczyście. Za jej pomocą pije Krew Przenajśw., a potem oddaje ją ministrom, którzy podobnie czynią”. To zawsze miało i ma miejsce (Ordo Rom. VI, 12; Catalani, Comment. In Caerem. Rom. T. I, p. 207; Haine, De la cour Romaine, t. II, p. 145...).

s. 626


Rozmaite są w użyciu liturgicznem, przedewszystkiem przy nabożeństwach pontyfikalnych. Takich tacek jest najmniej cztery; na nich kładą się niektóre paramenta biskupie, jak kalotka, pierścień, pończochy i sandały, oraz rękawiczki. Są one srebrne (nie pozłocone, bo złoto jest przywilejem dostojeństwa papiezkiego, kardynalskiego i patryarszego), okrągłe, nie głębokie, oznaczone herbem na stronie wewnętrznej. Żadna z tych tacek nie jest ozdobiona krzyżykiem lub wizerunkiem świętych („Vasa argentea ampla et magnifica…, sed neque cruz neque sanctorum imagines in ea ponendae sunt”. Caep. epp. L. I, c. 12, n. 20).

s. 632


Użycie kadzielnic było toż samo, co i dawniej. Więc jedne z nich były przenośne, do okadzania ołtarzy i noszenia na procesji służące; drugie – stałe, wiszące lub stojące u wejścia do sanktuarjum, u relikwjarzy świętych i t. p. Z tych ostatnich rozdawano węgle pobożnym, jako przedmiot poświęcony. Według XI Porządku rzymskiego papież w uroczystość św. Pawła „wkłada rękę w otwór grobu, weźmie kadzielnicę, pełną węgli i kadzidła, i oddaje ją archidjakonowi. Ten rozdaje węgle wiernym, którzy są przekonani, że każdy, chory na febrę, gdy je pomieszane z wodą wypije, ufny we wstawiennictwo św. apostoła, zostanie uzdrowionym. Poczem papież napełnia znowu kadzielnicę węglami i na wierzchu jej stawia świecę szklanną (candelam vitream), z kadzidłem wewnątrz; gdy się węgle rozpalą i świeca pocznie wrzeć, znowu zawiesi kadzielnicę w miejscu, gdzie przedtem wisiała i zasłaniała otwór grobu” (Migne, Patr. lat., t. LXXVIII, 1051).

s. 641


Abp A. J. Nowowiejski,

Wykład liturgji Kościoła katolickiego, Warszawa 1902